Zaginiony gród na „Kapturowej Górze” w Szczaworyżu – odkrycie, które przybliża nas do korzeni regionu

Gród na „Kapturowej Górze” w Szczaworyżu – historia u stóp Buska-Zdroju

Mała wieś Szczaworyż, położona zaledwie kilka kilometrów od Buska-Zdroju, skrywa wielką tajemnicę. Na wzgórzu zwanym „Kapturowa Góra”, nieopodal pól i niepozornych zagajników, archeolodzy natrafili na pozostałości grodu, który istniał tutaj już ponad 1300 lat temu! Miejsce to, znane lokalnie jako „wały szwedzkie”, przez wieki przyciągało uwagę mieszkańców i historyków, ale dopiero systematyczne badania z lat 60. XX wieku odkryły jego prawdziwe znaczenie.

„Kapturowa Góra” w Szczaworyżu koło Buska-Zdroju – co tu kiedyś było?

Wyobraźmy sobie potężny gród obronny z wałami, fosami i drewnianymi konstrukcjami, rozciągający się na 6 hektarach. Był on otoczony przez liczne osady, w których mieszkali rzemieślnicy, rolnicy i wojowie. Całość tworzyła lokalne centrum życia społecznego i gospodarczego. Grodzisko miało kształt nieregularnego wieloboku i znajdowało się w strategicznej lokalizacji – z naturalnym źródłem wody i doskonałą widocznością na okolicę.

Gród na „Kapturowej Górze” w Szczaworyżu – kuźnia i ślady dawnej cywilizacji

Podczas prac wykopaliskowych naukowcy odkryli m.in. ruiny domów, paleniska i – co ciekawe – mały warsztat metalurgiczny. W jednym z obiektów znaleziono prymitywną dymarkę do przetopu żelaza, fragmenty narzędzi, a nawet żelazne groty strzał. To miejsce mogło służyć zarówno jako kuźnia, jak i zbrojownia!

Niezwykle intrygujące było też odkrycie fragmentów egzotycznej skały gabro – minerału, którego nie ma w okolicy. Skąd się tu wziął? Najprawdopodobniej został przyniesiony z terenów dzisiejszych Czech lub Ukrainy, co świadczy o kontaktach grodu z odległymi regionami Europy.

Życie codzienne sprzed wieków w grodzie na „Kapturowej Górze” w Szczaworyżu koło Buska-Zdroju

Zebrane ślady pokazują, że mieszkańcy grodu trudnili się hodowlą zwierząt (głównie świń, krów, owiec i koni), uprawiali ziemię i zajmowali się rzemiosłem. Znaleziono tu zarówno żelazne narzędzia, jak i ozdoby czy ceramiczne naczynia. W jednej z chat archeolodzy odkryli nawet… czaszkę świni, prawdopodobnie złożoną jako ofiarę – wierzono wtedy, że chroni ona domostwo.

Ceramika wytwarzana na miejscu była nie tylko praktyczna, ale też pięknie zdobiona. Wzory wykonywano falami, nakłuciami i żłobieniami – to małe arcydzieła ukryte w glinianych skorupach.

Dwa oblicza grodu na „Kapturowej Górze” w Szczaworyżu koło Buska-Zdroju – obronny i… zapomniany

Badania wykazały, że gród funkcjonował przez kilka stuleci – od VII aż do około XII wieku. Początkowo pełnił funkcję centrum lokalnego, być może nawet militarnego. Wraz z rozwojem państwa Piastów i zmianami administracyjnymi jego rola zaczęła jednak słabnąć. Ostatecznie został opuszczony, a funkcje regionalne przejęły inne ośrodki, jak Czechów czy Stopnica.

Co ciekawe, dokument z 1190 roku wspomina już tylko o wsi Szczaworyż, nie zawierając ani słowa o istnieniu grodu – co może być dowodem na to, że w tym czasie był on już jedynie cieniem swojej dawnej świetności.

Gród na „Kapturowej Górze” w Szczaworyżu – miejsce pełne pytań i odpowiedzi

Oprócz wczesnośredniowiecznych śladów, archeolodzy natrafili także na jeszcze starsze pozostałości – fragmenty ceramiki z epoki brązu i kamienne narzędzia z czasów paleolitu! To oznacza, że ludzie żyli tu – lub przynajmniej bywali – przez tysiące lat.

Współczesny Szczaworyż – miejsce, które skrywa historię

Dziś „Kapturowa Góra” nie jest atrakcją turystyczną z prawdziwego zdarzenia, ale kto wie – może czas to zmienić? To miejsce ma ogromny potencjał jako przystanek na trasie krajoznawczej Ponidzia. Wystarczyłaby tablica informacyjna, ścieżka edukacyjna i odrobina wyobraźni, by tchnąć w to miejsce nowe życie.

źródło: Na podstawie: Dąbrowska, Elżbieta – Wczesnośredniowieczny gród w Szczaworyżu, pow. Busko Zdrój, w świetle badań w latach 1962–1968.

Zapraszamy do śledzenia naszego portalu! Znajdziecie tutaj bieżące wiadomości z Buska-Zdroju i okolic oraz wydarzenia organizowane w Busku-Zdroju. Chcesz poznać najciekawsze miejsca w okolicy? Zapraszamy do odwiedzenia naszego przewodnika, w którym dowiecie się co robić w Busku-Zdroju. Jesteś w Busku-Zdroju na weekend? Zobacz nasz przewodnik po nadchodzących wydarzeniach w weekend w Busku-Zdroju i okolicach.