Busko na progu niepodległości. Wpis Marty Feldo-Stanieczek odsłania zapomniane kadry historii.

Odnalezione kadry wolności. Wpis Marty Feldo-Stanieczek przypomina o tamtych dniach.

W grupie „Powiat Stopnicki / Buski 1919–1946” pojawił się wpis, który szybko przyciągnął uwagę miłośników historii regionu. Dwa unikatowe zdjęcia sprzed ponad wieku, odnalezione i udostępnione przez Martę Feldo-Stanieczek, ożywiły opowieść o pierwszych dniach niepodległości w Busku. To migawki z czasu, gdy ulice pachniały jeszcze listopadowym chłodem, a w powietrzu czuć było przebudzenie kraju.

Oto treść opublikowanego wpisu, w niezmienionej formie:

🇵🇱 Śladami tamtych dni 🇵🇱 – Busko na progu niepodległości.

Dwa unikatowe zdjęcia z początku listopada 1918, rynek w Busku – uroczystość po rozbrojeniu wojsk austriackich przez grupy POW, członków Ochotniczej Straży Pożarnej, Milicji Miejskiej oraz skautów.

Gdy w Busku dowiedziano się, że inne miasta wypędzają okupanta – 30 października 1918 r. ludność buska także zaczęła przejmować samochody wojskowe wywożące do stacji kolejowej żywność, rozbroiła też znajdujący się w mieście oddział wojskowy. Zdobytą żywność, broń amunicję składano w magistracie. Opuszczone posterunki natychmiast obsadzała Milicja Miejska uzbrojona w zdobytą broń.

1 i 2 listopada 1918 r. uzbrojone grupy POW, członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej, Milicja Miejska oraz skauci rozbroili dwa bataliony wojska austriackiego maszerującego przez Busko, odebrano im broń i ekwipunek.

Tak więc na początku listopada 1918 roku większość miast i wsi w naszym rejonie znajdowała się w rękach polskich. Do 6 listopada 1918 roku, ziemie wchodzące w skład powiatu stopnickiego znalazły się już pod lokalną polską administracją.
Z wieloma problemami musiały sobie radzić władze samorządowe, na które spadł ciężar odbudowy i rozwoju regionu. Pierwszym burmistrzem Buska po odzyskaniu niepodległości był sprawujący dotąd władzę Ludwik Jarczyński a po wyborach jego następcą w grudniu 1918 r. został Kazimierz Gałdziński.

Sytuacja w samym Busku w ocenie władz powiatowych nie była najlepsza. „Miasteczko z brukami pełnymi wybojów, nieskanalizowane, bez oświetlenia, rzadko kiedy czyszczone, pozbawione mieszkań przedstawia smutny typ miasteczka w Polsce” – oceniano stolicę ówczesnego powiatu stopnickiego.

Znaczne trudności sprawiała też walka z groźnymi chorobami zakaźnymi. W 1919 roku w powiecie stopnickim przybywało miesięcznie 400-600 osób u których stwierdzono tyfus plamisty. W kolejnym roku było to już „tylko” ponad 200 przypadków. W ówczesnym powiecie stopnickim działały dwa niewielkie szpitale – w Stopnicy oraz Chmielniku. W Busku choroby zakaźne miały szczególnie łatwą możliwość rozprzestrzeniania się. Liczni kuracjusze przybywający do miasteczka przenosili ze sobą również groźne wirusy i bakterie. W ten sposób wybuchła w czerwcu 1922 roku epidemia szkarlatyny. W tym samym roku sejmik powiatowy uchwalił budowę szpitala w Busku. „Jednak ze względu na kolosalne fundusze, jakie będą potrzebne, nie prędko dojdzie to do skutku” – stwierdzono w raporcie.

Odrodzenie się niepodległej Polski sprawiło, że partie polityczne mogły podjąć swobodną działalność. W 1922 roku szczególną aktywność w powiecie stopnickim przejawiało lewicowe Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”. Jego działalność oceniana była jednak krytycznie – wykazywano, że: „Stronnictwo to nie wykazuje żadnego kierunku prac podjętych w duchu przychylnym dla budowy i normowania się stosunków wewnętrznych Państwa, wpływa tylko na wyrobienie się niechęci i brak zaufania do rządu wśród i tak nieuświadomionych warstw”. Dzięki „skutecznej propagandzie” zyskiwało ono zwolenników kosztem Polskiego Stronnictwa Ludowego „Piast” oraz partii prawicowych.

W 1920 roku wiele do życzenia pozostawiała praca policji. Zarzuty wobec funkcjonariuszy kierowane były nie tylko ze strony pracowników starostwa, ale również ludności. Podnoszone zarzuty, że jest: „leniwa, przekupna, że patrzy pobłażliwie na szmugiel i paserstwo oraz, że przy załatwianiu czynności dla ludzi nie jest bezinteresowna”. Wskazywano, że policjanci nie mogący utrzymać się z pensji, szukają dodatkowych, nie zawsze legalnych źródeł dochodu. Dopiero 1922 rok przyniósł korzystne zmiany w zakresie bezpieczeństwa mieszkańców powiatu.

Szczególnie zasługi dla odbudowy powiatu stopnickiego po I wojnie światowej miała lokalna inteligencja.” W tej warstwie spotyka się nie tylko lojalne usposobienie względem państwa, ale przejęcie się całym sercem jego potrzebami i podchwytywanie na każdym kroku zdrowie myśli, mogącej przynieść pożytek powszechny” – pisano w raporcie starostwa powiatowego w Busku.

W 1922 roku sytuacja powiatu stopnickiego była już znacznie lepsza niż w momencie odzyskania niepodległości. W powiecie stopnickim skutecznie poradzono sobie z problemem zniszczeń wojennych. „Sprawa odbudowy w powiecie przedstawia się pomyślnie. Pogorzelcy wojenni prawie wszyscy już otrzymali budulec na rachunek skarbu państwa i odbudowali się” – pisano w raporcie starostwa.” W nastrojach społeczeństwa i jego zachowaniu dawało się odczuć satysfakcję z odzyskania niepodległości, a każdy obywatel pełnił swoje obowiązki z pełnym poświęceniem”*

*Na podst.:
Leszek Marciniec „Więzi i korzenie”,
Michał Byszewski i Włodzimierz Limonienko „Kronika miasta Buska powiatu stopnickiego województwa kieleckiego”, 1927 r.

Wpis Pani Marty to nie tylko publikacja archiwalnych fotografii. To zaproszenie do spojrzenia na Busko w momencie, gdy rodziła się lokalna wolność. Widać tam ludzi, którzy – nie czekając na decyzje wielkich polityków – przejmowali odpowiedzialność za swoje miasto.

Dziś, sto lat później, te obrazy świecą jak małe latarnie w gęstej mgle zapomnienia, pozwalając mieszkańcom spojrzeć wstecz i odnaleźć nić łączącą współczesne Busko z tamtym porannym listopadem 1918 roku.

źródło: Marta Feldo-Stanieczek

Zapraszamy do śledzenia naszego portalu! Znajdziecie tutaj bieżące wiadomości z Buska-Zdroju i okolic oraz wydarzenia organizowane w Busku-Zdroju. Chcesz poznać najciekawsze miejsca w okolicy? Zapraszamy do odwiedzenia naszego przewodnika, w którym dowiecie się co robić w Busku-Zdroju. Jesteś w Busku-Zdroju na weekend? Zobacz nasz przewodnik po nadchodzących wydarzeniach w weekend w Busku-Zdroju i okolicach. Szukasz pracy lub pracownika? Odwiedź naszą zakładkę Praca. Chcesz coś kupić sprzedać? Przygotowaliśmy dla Was zakładkę Ogłoszenia!