Kapliczka św. Anny w Pińczowie

Kapliczka św. Anny w Pińczowie – skarbnica historii, architektury i zapierających dech w piersiach widoków

Kapliczka Świętej Anny wzniesiona na szczycie Góry Świętej Anny w Pińczowie to nie tylko miejsce kultu religijnego, ale prawdziwa skarbnica historii, architektury i malowniczych krajobrazów. Kaplica, będąca perłą manieryzmu z przełomu XVI i XVII wieku, zachwyca harmonijną formą i bogatym, choć skromnym, wnętrzem. Zbudowana według projektu słynnego Santi Gucciego, jest pierwszą w Polsce wolnostojącą kaplicą kopułową o wyłącznie sakralnym przeznaczeniu.

Historia Kapliczki Św. Anny w Pińczowie

Kaplica Świętej Anny na Górze Świętej Anny w Pińczowie w swoich murach skrywa historię ściśle związaną z losami regionu i ludzi w nim żyjących. Budowa obiektu rozpoczęła się w 1600 roku z inicjatywy marszałka wielkiego koronnego Zygmunta Gonzagi Myszkowskiego i bractwa św. Anny. Projekt kaplicy przypisywany jest słynnemu florenckiemu rzeźbiarzowi Santiemu Gucciemu, który prowadził swój warsztat właśnie w Pińczowie. Wizja budynku z pewnością odzwierciedla jego kunszt i zamiłowanie do harmonii, cechy charakterystyczne dla wybitnego artysty pracującego na polskim dworze królewskim. Konsekrowana w 1607 roku przez nuncjusza papieskiego Klaudiusza Rangoniego, kaplica szybko stała się ważnym ośrodkiem kultu religijnego.

Kapliczka Św. Anny w Pińczowie – zabytek ocalały z prób czasu

W pierwszej połowie XVII wieku kaplicę otoczono fortyfikacjami bastionowymi mającymi chronić ją przed zniszczeniami wojennymi. Niestety, czas nie oszczędził tego zabytku. Z biegiem lat kaplica niszczała i utraciła swój pierwotny kształt: cztery narożne wieżyczki odpadły, wnętrze straciło większość dawnego wyposażenia, okrągłe okna zamurowano, a jedyne pozostałe – południowe – przekształcono. W 1783 roku stan budynku był tak zły, że rozważano jego rozbiórkę. Na szczęście, dzięki staraniom miejscowego pustelnika Stanisława Jelonka i ówczesnego właściciela Pińczowa Jana Olrycha Szanieckiego, kaplica doczekała się remontu.

W 1834 roku Komisja Województwa Krakowskiego w Kielcach zatwierdziła kosztorys renowacji i zezwoliła na zbiórkę funduszy na ratowanie świątyni. Dzięki temu w 1851 roku udało się sfinansować prace przy ołtarzu św. Anny, które wykonał pińczowski artysta Stanisław Zaborowski. Niestety, śmierć Stanisława Jelonka w 1855 roku na pewien czas wstrzymała renowację.

Prace udało się wznowić i dokończyć w okolicach roku 1877-1878. Wtedy też kapliczka zyskała nowy obraz św. Anny.

W 1903 roku pod patronatem księdza Walentego Kubickiego dach pokryto nową kutą blachą miedzianą.

XX wiek przyniósł kolejne remonty i modernizacje. W latach 1974-1975 wymieniono posadzkę, zabezpieczono elementy drewniane i założono instalację elektryczną, a w latach 1993-1994 wzmocniono konstrukcję murów i kopuły, a także wykonano wokół kaplicy odwodnienie.

Historia kapliczki św. Anny jest więc także historią ludzi, którzy wnieśli wiele trudu, uporu i zaangażowania, by cieszyła nas ona pod dziś dzień i stała się perłą architektury sakralnej nie tylko Pińczowa, ale i całego regionu.

Kapliczka Św. Anny w Pińczowie to perła manieryzmu w otoczeniu natury

Budowla, zbudowana na planie kwadratu, zachwyca proporcjonalnością i starannie dobranymi detalami. Określa się ją mianem późnorenesansowej, a jej charakterystycznym elementem jest kopuła z latarnią, która niczym korona królewska góruje nad okolicą. Fasada kaplicy zdobiona jest lizenami, a okna, choć obecnie zamurowane, dodawały jej lekkości i harmonii.

Dostęp do kaplicy zapewniają trzy wejścia ujęte w kamienne obramowania wzbogacone o rozety. Te kunsztowne detale architektoniczne, wykonane z kamienia o delikatnej fakturze, nadają portalom elegancki i wytworny charakter. Rozetki, niczym wyrzeźbione z promieni słońca, symbolizują boską naturę i stanowią element dekoracyjny o głębokim znaczeniu religijnym.

Przekroczenie progu kaplicy prowadzi do okrągłołukowego portalu łączącego kruchtę z wnętrzem. Ten majestatyczny otwór, wykonany z kamienia o wysokim stopniu obróbki, stanowi imponujący element konstrukcyjny. Dekoracje portalu, obejmujące rzeźby przedstawiające główki aniołów i misterne rozety, odznaczają się precyzją wykonania i bogactwem detali. Te szczegółowo wykonane elementy zdobnicze podkreślają sakralny charakter kaplicy i wzbudzają w odwiedzających poczucie czci i respektu.

Wnętrze, choć skromne, urzeka bogatą ornamentyką. Pod kopułą wzrok przyciąga gzyms ozdobiony dekoracyjnymi wiązkami owocowo-kwiatowymi. W ołtarzyku kaplicy znajduje się marmurowa tablica fundacyjna, upamiętniająca fundatora, a także kamienna kropielnica z XVII wieku, świadcząca o dawnej świetności tego miejsca.

Kapliczka Świętej Anny w Pińczowie – panorama miasta i okolic niczym malowniczy obraz

Stojąc na szczycie Wzgórza Świętej Anny, otoczeni ciszą i śpiewem ptaków, roztaczamy przed sobą rozległą panoramę Pińczowa i okolic. To niczym obraz namalowany ręką mistrza, zapierający dech w piersiach i odsłaniający bogatą historię i piękno tego miejsca.

Po prawej stronie wzrok przyciąga Wzgórze Zamkowe z majestatycznym pałacem Wielopolskich u podnóża i kompleksem zabudowań licealnych. Dalej, niczym strażnik czasu, góruje najstarsza w mieście szkoła podstawowa, zbudowana ponad siedemdziesiąt lat temu.

Na wprost rozciąga się rynek z parkiem, a tuż obok niego majestatyczny kompleks klasztoru popaulińskiego. Z lewej strony dostrzegamy Mirów z charakterystycznym kościołem franciszkanów-reformatów. Dalej, niczym perła renesansu, błyszczy Drukarnia ariańska z wysokim dachem krytym czerwoną dachówką.

We wschodniej części miasta rysują się kontury nowych osiedli Grodzisko i Podgórze, nad którymi rozpościerają się lasy na wzgórzach. Patrząc na południe, dostrzeżemy rozległe łąki i błonia nadnidziańskie, a także zalew powstały w starym korycie rzeki. W oddali majaczą okoliczne wsie i lasy, nadając krajobrazowi sielskiego charakteru.

Na horyzoncie majaczą malownicze wzgórza: po lewej stronie rezerwat leśny Grabowiec, a na wprost wzórza Garbu Wodzisławskiego z lasami chroberskimi. Na południowo-wschodnim zboczu wzgórza, niczym wyspa zieleni, rozciąga się gęsto zadrzewiony teren cmentarza parafialnego. Powyżej jego muru znajdują się wyrobiska najstarszego pińczowskiego kamieniołomu, a w najgłębszym z nich wciąż widoczne są bloki skalne, niczym ślady dawnej świetności.

Okolice Kapliczka Św. Anny w Pińczowie to idealne miejsce na spacer i kontemplację

Obok kaplicy znajdują się kamienne figury świętych: św. Pawła, św. Tekli oraz Michała Archanioła. Te rzeźby, choć skromne, dodają temu miejscu uroku i mistycyzmu. W przeszłości na wzgórzu odbywał się również pińczowski Emaus – ludowa zabawa wielkanocna, która niestety uległa zapomnieniu. Dzisiaj to miejsce sprzyja kontemplacji i wyciszeniu. Spacer wśród drzew, śpiew ptaków i szum wiatru w koronach liści pozwalają na chwilę zapomnieć o codziennych troskach i zanurzyć się w atmosferze spokoju.

Kaplica Świętej Anny to nie tylko świadectwo historii i kunsztu architektonicznego, to także symbol poświęcenia i determinacji ludności regionu. To miejsce magiczne, które z pewnością na długo pozostanie w pamięci każdego, kto ją odwiedzi. Stojąc na szczycie wzgórza, otoczeni ciszą i pięknem natury, możemy poczuć się jak w innym świecie, z dala od codziennego zgiełku i pośpiechu życia.

Kapliczka Św. Anny dziś

Obecnie wnętrze kapliczki pozostaje niedostępne dla zwiedzających. W 2019 roku rozpoczęły się prace remontowe i konserwatorskie, których celem jest zabezpieczenie budynku przed dalszą degradacją i przywrócenie mu dawnej świetności. Ze względu na złożoność prac, wysokie koszty, a także nieumiejętne prowadzenie remontów i konserwacji w przeszłości, trudno jest określić dokładny termin udostępnienia kapliczki dla mieszkańców i turystów.

Istnieje jednak nadzieja na rychłe zakończenie prac. Podczas remontu odkryto zachowane relikty malarstwa historycznego oraz polichromię ornamentalną, które zostaną odtworzone przy użyciu oryginalnych technik zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz budynku.

W dalszych planach jest również remont dachu kapliczki. Oryginalny kuty dach miedziany został skradziony w 2017 roku i jego odbudowa jest niezbędna dla zachowania zabytku.

Zapraszamy do śledzenia naszego portalu! Znajdziecie tutaj bieżące wiadomości z Buska-Zdroju i okolic oraz wydarzenia organizowane w Busku-Zdroju. Chcesz poznać najciekawsze miejsca w okolicy?